ANIMATION – ILLUSION OF LIFE.

To książka – album Franka Thomasa i Olliego Johnsona, dwóch wielkich animatorów Disneya. Dostałem go od autorów, którzy Nb. nie tak dawno rozstali się z tym światem dożywszy obaj bardzo sędziwego wieku (Ollie – prawie 100 lat!), podczas ich wizyty w Polsce w 1986 roku. Niestety egzemplarz ten gdzieś mi się zawieruszył. Prawdopodobnie ktoś go sobie pożyczył. W tym miejscu kieruję więc apel do Ew. znalazcy o zwrot. Mogę zaoferować za stosowną nagrodę. Książka ta zdradzała „od kuchni” tajniki disnejowskiej animacji z jej najbardziej twórczego i przebojowego okresu, pierwszych filmów pełnometrażowych („Królewna Śnieżka”, „Pinokio”, „Bambi”, no i rewolucyjna „Fantazja”).

Do wizyty tej doszło za sprawą przypadku. Gdzieś od roku 1983, w ramach szlifowania języka i poszukiwania zakazanych w PRL lektur zapisałem się najpierw do British Council, a potem do biblioteki przy ambasadzie USA. Tam się dowiedziałem, że ambasada dysponuje również filmami – w tym animowanymi. Ale niestety – nie do wypożyczenia (wtedy to nam się wydało niezrozumiałe, ale zapewne chodziło o ochronę copyrightu). Zorganizowano więc nam – zainteresowanym animatorom z SMF (pamiętam, że był tam m.in. Leszek Gałysz) projekcje w ambasadzie, a po jakimś czasie poprosiła mnie na rozmowę Attache ds. Kultury p. Margo Carlock i zaproponowała, że może zorganizować wizytę w Polsce dwóch animatorów Disneya. No i w kwietniu 1986 dwaj rześcy staruszkowie pojawili się w Polsce. Okazało się, że ich dobrym znajomym był nasz światowy bywalec, laureat festiwalowych nagród Mirosław Kijowicz. Ale też okazało się, że Frank i Ollie nie byli gośćmi aż tak dobrze widzianymi u nas. I tu nie chodziło o sprawy polityczne i niechęć władz do gości zza żelaznej kurtyny. Problem był taki, że cała nasza animacja i tzw. polska szkoła, z Janem Lenicą na czele – wyrosła na negacji stylu Disneya, który uchodzil za symbol kiczu. Oczywiście, nie wszyscy tak uważali, a sam Kijowicz, który wywodził się ze szkoły Lenicy uznał animację disnejowską po prostu za inny gatunek filmu, skierowany do innego odbiorcy niż jego bardzo umownie animowane filozoficzne przypowieści. Zresztą on sam był współreżyserem filmu, który w wykonaniu polskich animatorów najbardziej zbliżył się do poziomu i stylu filmów Disneya, czyli „Wodne dzieci”, albo „The Water Babies” w koprodukcji z Brytyjczykami.

ILLUSION OF LIFE – ILUZJA ŻYCIA, to kwintesencja techniki i stylu Disneya, który chciał, żeby jego postaci nie były tylko ruszającymi się rysunkami, lecz aktorami, nie gorszymi od hollywoodzkich gwiazd. Czyli – naturalizm, osiągany poprzez ciężką zespołową pracę najbardziej utalentowanych rysowników-animatorów, wspomaganych przez malarzy, dekoratorów, konturzystów itp. Minimalizm „Polskiej Szkoły” miał swoje źródła trochę w ograniczeniach technicznych, organizacyjnych i finansowych, ale też był wynikiem świadomego wyboru. Właśnie nie naturalizm. Nie Iluzja Życia. Ale – umowność, gra skrótami, symbolami. Nawet konwencjonalna historia opowiedziana w nowy sposób, jak w „Zmianie warty” Haliny Bielińskiej i Włodzimierza Haupe, gdzie zamiast naturalistycznych „disnejowskich” charakterów zagrały pudełka od zapałek, nabrała nowych znaczeń i została dostrzeżona w świecie (m.in. Złota Palma w Cannes). Model disnejowski, to poza naturalistycznie traktowaną animacją, także pewna konwencja filmu rodzinnego, promującego poprawność i pozytywne wartości. Ten model utrzymuje się do dziś, pomimo szyderstw z baśniowych schematów, które zapoczątkowały filmy ze SHREKIEM. Ale w końcu ten złośliwy i gruboskórny troll, spoczciwiał i polubił wartości rodzinne, czym wpisał się w nurt bezpiecznych i poprawnych baśni animowanych, zapoczątkowanych 73 lat temu przez Walta Disneya.

Włodzimierz Matuszewski